250px-Koinotita_Trikeriou xartis.png
γραμμη.png
Μπάνια-Παιδικά Χρόνια
καραβια-2.png
ΕΡΓΑΣΙΑ
12.png
2.png
καραβια-6.png
καραβια-4.png
καραβια-8.png
καραβια-9.png
4.png
17.png
Logo_3.png

Ιστορίες και η θέαση του “άλλου”

ένα βιωματικό ταξίδι μνήμης στον Παγασητικό κόλπο με ιστιοπλοϊκά σκάφη, Βόλος 2019

…μια ιδέα της εικαστικού Μαρίας Ανδρομάχης Χατζηνικολάου

 

Ο Παγασητικός κόλπος, κλειστός και σχετικά αβαθής, αγκαλιάζεται από το βουνό του Πηλίου και ορίζεται από το μεγάλο λιμάνι, τον Βόλο, στον μυχό του κόλπου. Αυτή η ήρεμη θάλασσα, προστατευμένη από τη στεριά, έγινε θέατρο πολλών μύθων και ιστορικών εξελίξεων από την αρχαιότητα έως σήμερα. Τα χωριά του Πηλίου και η πόλη του Βόλου ατενίζουν τη θάλασσα από μακριά. Το θαλάσσιο ταξίδι στον Παγασητικό δίνει την ευκαιρία για μια αντίθετη θέαση. Από τη θάλασσα αντικρίζουμε τη γη των ανθρώπων από απόσταση, παρατηρούμε τα χωριά, το βουνό, τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις, τις ξέρες: όλα τα σημάδια της ανθρώπινης δράσης στο πέρασμα διαφορετικών εποχών. Όπως ατενίζουμε τη γη από απόσταση, έτσι θα προσεγγίσουμε τις ζωές των άλλων ανθρώπων μέσα από την απόσταση του χρόνου. Η θάλασσα μας φέρνει τους ήχους από τις φωνές, λίγο μακριά – λίγο κοντά μας, κι εμείς αφουγκραζόμαστε.

Ο άνθρωπος κι η θάλασσα σε μια συμβιωτική σχέση στο πέρασμα του χρόνου αποτελούν το θέμα του ταξιδιού μας. Ιστορίες ανθρώπων που έζησαν πλάι στη θάλασσα διασταυρώνονται, σπαράγματα της ανθρώπινης εμπειρίας μεταφέρονται.

Η πρώτη εμπειρία με το υγρό στοιχείο, όταν το παιδί που ζει πλάι στη θάλασσα μαθαίνει να κολυμπά και σκαρφίζεται παιχνίδια που ενώνουν τη γη και το νερό. Τα τσίγκινα τενεκεδάκια γίνονται καραβάκια από τα παιδικά χέρια και ταξιδεύουν στην επιφάνεια της θάλασσας: το πρώτο ταξίδι. Θα ακολουθήσουν πολλά άλλα ταξίδια. Τα τσίγκινα καραβάκια θα δώσουν τη θέση τους στα καΐκια. Παρακολουθώντας το κτίσιμό του από το σκαρί, το καΐκι είναι παιδί του ψαρά, το προσέχει, το νοιάζεται, είναι η ζωή του, σύντροφος στον αγώνα της επιβίωσης. Με το καΐκι θα ανακαλύψει τα μυστικά της θάλασσας, τον κόσμο που ζει κάτω από την επιφάνεια του νερού. Τα υπόγεια λιβάδια, πλούσια σε τροφή, συντηρούν ένα πλούσιο θαλάσσιο οικοσύστημα με πολλά είδη ψαριών και μαλακίων. Ο άνθρωπος θα μάθει να ξεχωρίζει τα ψάρια του Παγασητικού, να εκτιμά την τροφή που του προσφέρουν. Στην τέχνη του ψαρέματος θα συγκεντρώσει τη φροντίδα του ο ναυτικός. Καθετή, τσαπαρί, συρτή, παραγάδι, πεζόβολο. Θα μάθει να επινοεί διαφορετικούς τρόπους για να ψαρέψει διαφορετικά ψάρια, σε διαφορετικές καιρικές συνθήκες, σε διαφορετικούς τόπους και διαφορετικά βάθη.

Η ζωή στη στεριά και η ζωή στη θάλασσα ενώνονται. Στη θάλασσα ο ναυτικός θα μάθει τα πρώτα νέα της γέννησης του παιδιού του, όταν οι φωνές από τη στεριά θα φτάσουν στ’ αυτιά του: «Μήτσο, έκανες γιο!». Στη θάλασσα θα ακούσει τις μουσικές της στεριάς, όταν ένα βιολί θα σκίσει την ησυχία της νύχτας την ώρα του βραδινού ψαρέματος. Στη θάλασσα θα ονειρευτεί όταν τα μόνα φώτα που φωτίζουν το σκότος είναι αυτά των αστεριών – μόνος μαζί με το λίκνισμα της βάρκας πάνω στο νερό. Μέσω της θάλασσας θα μεταφέρει από μακρινούς τόπους τα υλικά που του χρειάζονται για να χτίσει καΐκια και σπίτια. Στη θάλασσα θα κινδυνέψει όταν η μπουνάτσα γυρίσει σε φουρτούνα κι εκεί θα μάθει να διαβάζει τα σημάδια της φύσης για να προλάβει τον καιρό. Κι η θάλασσα θα χωρίσει οικογένειες, όταν ο ναυτικός ταξιδεύει μακριά κι η γυναίκα στη στεριά περιμένει το γράμμα που θα της φέρει τα νέα του.

Κι ύστερα, η θάλασσα βάζει το όριο και τον αποκλεισμό για χιλιάδες γυναίκες που μεταφέρονται στο μικρό νησί Τρίκερι τις μέρες του πιο μισητού πολέμου, του εμφυλίου. Η θάλασσα θα μεταφέρει εκεί τις καραβιές των γυναικών που εκτοπίζονται για τις πολιτικές τους απόψεις ή για τις απόψεις των δικών τους, που περιμένουν το γράμμα ή το δέμα των αγαπημένων από την απέναντι στεριά και –με τα μικρά τους παιδιά πολλές από αυτές– παλεύουν να επιβιώσουν με αξιοπρέπεια. Φεύγοντας από το νησί, θα μας χαιρετήσουν με τον δικό τους τρόπο υπενθυμίζοντάς μας: «Μη μας ξεχνάτε, κάποτε ήμασταν εδώ».

Το ταξίδι στο νερό, το ταξίδι στο χρόνο δένει το σήμερα με το χθες και μας καλεί να ενώσουμε τα βιώματά μας με τις ιστορίες ανθρώπων με τους οποίους δεν συναντηθήκαμε ποτέ, ακούμε ωστόσο τις φωνές τους. Τι λένε σε εμάς αυτές οι ιστορίες; Τι λέει σε εμάς αυτό το ταξίδι; Πόσα παιχνίδια οικειότητας μπορούμε να παίξουμε με το χθες; Και πόσο μπορούμε να ξετυλίξουμε το νήμα της αφήγησης συνεχίζοντας με τη δική μας φωνή τις ιστορίες των άλλων;

Ιουλία Πεντάζου

ιστορικός

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΑΞΙΔΙΟΥ

VIDEO ΤΑΞΙΔΙΟΥ

Β΄μέρος του project

Παρουσίαση του project, το βράδυ της έναρξης του συνεδρίου, με ζωντανή οπτικοακουστική παρουσίαση μέσα και έξω από τα δύο σκάφη που συμμετείχαν στα ταξίδια μνήμης, αγκυροβολημένα στην παραλία έξω από το κτήριο Παπαστράτου (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας). Δόθηκε η δυνατότητα, σε όλους τους παραβρισκόμενους, να συμμετέχουν, με έναν διαμεσολαβημένο τρόπο στην εμπειρία και στην έρευνα αυτού του βιωματικού ταξιδιού.

Με την υποστήριξη των “Αρχαιολογικών Διαλόγων 2019”

VIDEO ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

ΜΠΑΝΙΑ-ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ

ΓΥΝΑΙΚΕΣ - ΝΑΥΤΙΚΟΙ - ΓΑΜΟΣ

ΤΡΙΚΕΡΙ - ΕΞΟΡΙΣΤΕΣ

ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ-ΕΓΓΛΕΖΟΝΗΣΙ

ΜΠΟΥΡΙΝΙΑ -ΘΕΟΜΗΝΙΕΣ - ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΞΕΝΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ-ΑΛΙΕΙΣ-ΚΑΡΑΒΟΜΑΡΑΓΚΟΙ

ΣΦΟΥΓΓΑΡΑΔΕΣ

ΚΑΤΟΧΗ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΤΡΙΚΕΡΙ

ΕΔΕΣΜΑΤΑ - ΠΑΡΕΕΣ

Η ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ

ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ - ΑΡΧΕΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

1. ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

Στο ταξίδι ακούγονται οι μαρτυρίες των:

Αναστάσιου Στρατηγόπουλου (ερευνητής - συνέντευξη: Νένα Ζήση)

Κυριακούλα Γκαβλιαρούδη (ερευνητής – συνέντευξη: Νένα Ζήση 4/3/2018, Αρχείο Οπτικοακουστικών Μαρτυριών ΙΑΚΑ, ΣΟ23/072)

Βασιλικής Δάρλα (ερευνητής - συνέντευξη: Μαρία Καραστεργίου 26/5/2013

Αρχείο Οπτικοακουστικών Μαρτυριών ΙΑΚΑ, Σ017/032)

Ασημούλας Γεώγλου (ερευνητές - συνέντευξη: Νένα Ζήση και Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, 6/7/2017, Αρχείο Οπτικοακουστικών Μαρτυριών ΙΑΚΑ, Σ023/057)

Σεμίρας Ξυδιά (ερευνητής - συνέντευξη: Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν 5/2/2019, Αρχείο Οπτικοακουστικών Μαρτυριών ΙΑΚΑ, Σ023/087)

Κώστα Μπουντούκου (ερευνητής - συνέντευξη: Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν 31/1/2019, Αρχείο Οπτικοακουστικών Μαρτυριών ΙΑΚΑ, Σ023/080)

Δημήτρη Δέτση (ερευνητής - συνέντευξη: Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν)

Αποστολίας Τσάγαρη (ερευνητές - συνέντευξη: Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου και Κώστας Νίκας)

Γιάννη Γουργουλιάνη (ερευνητές - συνέντευξη: Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου και Κώστας Νίκας)

Μανώλη Παρασκευά (ερευνητής - συνέντευξη: Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου)

Θανάση Πανουή (ερευνητής - συνέντευξη: Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου)

Κώστα - Παναγιώτη Λιάπη  (ερευνητές - συνέντευξη: Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου και Μάγδα Κουμπαρέλου)

Κωνσταντίνου Σίμου (ερευνητής - συνέντευξη: Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου)

Αργυρώς Σίμου (ερευνητής - συνέντευξη: Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου)

Κώστα Παναγούλα (ερευνητής - συνέντευξη: Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου)

Ξένης Επιδέξιου (ερευνητής - συνέντευξη: Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου)

Επίσης, ακούγεται απόσπασμα από το τραγούδι «Ερχόμαστ’ απ’ τ’ν Ανατολή». Τραγουδά η Διαμαντούλα Κεχριώτη. Ηχογράφηση του Μάρκου Δραγούμη (1967) για το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο Μέλπως Μερλιέ. Από την έκδοση Κατακαημένε Σκόπελε ... Τραγούδια από την Σκόπελο. Επιτόπιες ηχογραφήσεις του Μάρκου Φ. Δραγούμη (1967), Εκδοτική Δημητριάδος, Βόλος 2016.

 

2. ΑΡΧΕΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ (ΓΑΚ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ)

- Αρχείο προσφυγικών συλλόγων Δήμου Παγασών

- Αρχείο Διεύθυνσης Βιομηχανίας Νομαρχίας Μαγνησίας

- Αρχείο Τμήματος Αλιείας Νομαρχίας Μαγνησίας

- Αρχείο Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Βόλου

- Αρχείο Κεντρικού Λιμεναρχείου Βόλου

- Αρχείο Γιάννη Μουγογιάννη

3. ΑΡΧΕΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ (ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ)

- Αρχείο ΟΠΙΒΟ

- Αρχείο Οπτικοακουστικών Μαρτυριών ΙΑΚΑ

4. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

- Αρχείο Θεσσαλικών Μελετών, τόμ. 12/1999

- Αρχείο Θεσσαλικών Μελετών, τόμ. 13/2004

- Αρχείο Θεσσαλικών Μελετών, τόμ. 20/2016

- εφ. Η Θεσσαλία, ένθετο Διαδρομές (κείμενα των Κ. Πατρίκου, Ν. Χαρατσή)

- εφ. Λαϊκή Φωνή 1933, κείμενα του Άθω Τριγκώνη

- Αντώνης Κ. Πούλιος, Ένα παραμύθι, μια ζωή, Βόλος 2008

- Αποστολία Νάνου-Σκοτεινιώτη, Σελίδες από την ιστορία της Μακρινίτσας, Βόλος 1993

- Βαγγέλης Σκουβαράς, Από το λειμώνα της παράδοσης, Πηλιορείτικα Β΄, εκδ. Αστήρ, Αθήνα 1983

- Βασιλεία Γιασιράνη-Κυρίτση, Μνήμες και ιστορία των Πατρίδων. Η παράδοση στο επάγγελμα, εκδ. «Το Εγγλεζονήσι», 2011

- Γιώργος Καφενταράκης, Αλιείς & Αλιεία στη Μαγνησία, εκδ. «Μαγνήτων Κιβωτός»,Βόλος 2015

- Δημήτρης Κωνσταντάρας-Σταθαράς, Μικρασιάτες πρόσφυγες στη Μαγνησία, Πολιτιστικός Οργανισμός Δήμου Νέας Ιωνίας Μαγνησίας, 2008

- Κώστας Ακρίβος, Ποιος θυμάται τον Αλφόνς, Μεταίχμιο, Αθήνα 2010

- Στρατόπεδα γυναικών. Χίος, Τρίκερι, Μακρόνησος, ΆιΣτράτης 1948-1954 (Σύλλογος Πολιτικών Εξορίστων Γυναικών), εκδ. Αλφειός, Αθήνα 2006

- Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, συλλογικός τόμος, εκδ. Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και ΥΠΠΟ, Βόλος 2004

 

5. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

- Προσωπικά αρχεία των πληροφορητών Κ. Παναγούλα, Ξένης Επιδέξιου, Κ. Π. Λιάπη, Γ. Βογιατζή, Ρ. Αρμαγου 

- Από τα παραπάνω βιβλία ή άρθρα

- Αρχείο Ζημέρη, ΔΗ.Κ.Ι.

 

6. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΠΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

Η Μαγνησία στο πέρασμα του χρόνου,  https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou

Για το project Ιστορίες και η θέαση του “άλλου” συνεργάστηκαν:

Όμαδα arspirators: Παραγωγή ©artspirators 2019

Μαρία- Ανδρομάχη Χατζηνικολάου, εικαστικός καλλιτέχνης - ερευνήτρια,
Ιδέα και γενική καλλιτεχνική επιμέλεια του project, οργάνωση παραγωγής, συλλογή και μοντάζ ηχητικού υλικού, εμψυχώτρια στα ταξίδια, σχεδιασμό site
Σπύρος Τσαλαπάτας, μηχανικός υπολογιστών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας,
επιμέλεια και υποστήριξη σε θέματα τεχνολογίας, μοντάζ ηχητικού υλικού,
Ράνια Αρμάγου, οργάνωση παραγωγής του project, γραφιστικά
Συνεργαζόμενα μέλη:
Αγγελική Νικολάου, φιλόλογος, θεατρολόγος, αρχειονόμος ΓΑΚ,
επιλογή-επιμέλεια αρχειακών τεκμηρίων και κειμένων δράσης στο νησί Τρίκερι, εμψυχώτρια στα ταξίδια, επιμέλεια κειμένων site
Μάγδα Κουμπαρέλου, ιστορικός τέχνης,
επιμέλεια κειμένων τέχνης, βοήθεια στο σχεδιασμό, εμψυχώτρια στα ταξίδια
Ιουλία Πεντάζου, ιστορικός Παν. Θεσσαλίας,
εισαγωγικό κείμενο, βοήθεια στο σχεδιασμό σεναρίου ηχητικών μαρτυριών

Φορείς που βοήθησαν:
ΓΑΚ Μαγνησίας
ΟΠΙΒΟ (Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Βόλου)

Αρχείο Οπτικοακουστικών Μαρτυριών ΙΑΚΑ


Ευχαριστούμε ιδιαίτερα την καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν για τη διευκόλυνση στη χρήση του Αρχείου Οπτικοακουστικών Μαρτυριών ΙΑΚΑ (Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παν. Θεσσαλίας), καθώς και την προϊσταμένη των ΓΑΚ Μαγνησίας κ. Αννίτα Πρασσά για τη διευκόλυνση στην πρόσβαση του αρχειακού υλικού της υπηρεσίας.

Ευχαριστούμε τους: Απόστολο Κωσταβάρα, Γιώργο Βογιατζή, Λευτέρη Πλαβό, Στάθη Ζούχα, Αλέκα Μούρτζη, Δέσποινα Τσαφετοπούλου, Ειριάννα Πεκοπούλου, Γιάννη Καλόγηρο, Μάκη Τσάμη, Παντσά Απόστολο, Τασούλα Βερβενίωτη, Τρίμη (ταβέρνα), Ματούλα (μοναστήρι), Σουμέλα Μακανίκα.

Επίσης όλους όσοι, μοιράστηκαν μαζί μας προσωπικές τους εμπειρίες και μνήμες από τον Παγασητικό, κατά τη διάρκεια των ταξιδιών.